Metrologia — ISO 17025:2018

Spójność pomiarowa
wzorcowanie, materiały odniesienia i zapewnienie jakości wyników wg ISO 17025

Spójność pomiarowa jest jednym z kluczowych wymagań normy ISO 17025:2018 i akredytacji PCA. Wyjaśniamy zasady wzorcowania wyposażenia, stosowania materiałów odniesienia (RM/CRM) oraz zasady raportowania wyników w laboratorium akredytowanym.

Zapytaj o wdrożenie ISO 17025 Wróć do ISO 17025

Program wzorcowania

Wzorcowanie wyposażenia pomiarowego wg ISO 17025:2018

W laboratorium badawczym powinien być opracowany i realizowany program dotyczący wzorcowania wyposażenia pomiarowego wg PN-EN ISO/IEC 17025:2018. Wzorcowania powinny być wykonywane przez laboratorium zapewniające powiązanie z Międzynarodowym Układem Jednostek Miar (SI).

Celem okresowego wzorcowania jest potwierdzenie, że przyrząd pomiarowy dostarcza wyników z wymaganą niepewnością pomiaru, oraz wykrycie ewentualnych zmian w jego charakterystyce metrologicznej.

Czynniki uwzględniane przy wyznaczaniu odstępów między wzorcowaniami:

Niepewność pomiaru wymagana lub deklarowana przez laboratorium
Ryzyko przekroczenia przez przyrząd granicy maksymalnego dopuszczalnego błędu w czasie użytkowania
Koszt działań korygujących przy stwierdzeniu niezdatności przyrządu
Typ przyrządu oraz tendencja do zużycia i dryftu
Zalecenia producenta
Zakres i intensywność użytkowania
Warunki otoczenia (klimatyczne, drgania, promieniowanie)
Dane dotyczące trendu uzyskane z poprzednich wzorcowań
Zapis przebiegu konserwacji i serwisu

Hierarchia metrologiczna

Wzorce odniesienia w laboratorium wdrażającym ISO 17025

Wzorce odniesienia to wzorce jednostki miary o najwyższej jakości metrologicznej w danym miejscu lub organizacji, stanowiące odniesienie do wykonywanych pomiarów.

Laboratorium powinno opracować program i procedurę dotyczącą wzorcowania swoich wzorców odniesienia. Powinny być one wzorcowane przez laboratorium mogące zapewnić spójność pomiarową.

Program wzorcowania wyposażenia pomiarowego powinien obejmować:

System dotyczący wyboru, użytkowania i wzorcowania wyposażenia pomiarowego
Sprawdzanie, nadzorowanie i konserwację wyposażenia
Wzorce jednostek miar i materiały odniesienia wykorzystywane do badań i wzorcowań
Wyznaczenie maksymalnego odstępu pomiędzy kolejnymi wzorcowaniami stosowanych wzorców odniesienia i przyrządów pomiarowych

RM i CRM

Materiały odniesienia RM i CRM w laboratorium

Materiał odniesienia (RM) — materiał lub substancja, których jedna lub więcej wartości właściwości jest dostatecznie jednorodna i dobrze określona, aby mogły być stosowane do wzorcowania przyrządu, oceny metody pomiarowej lub przypisania wartości materiałom.

Certyfikowany materiał odniesienia (CRM) — materiał odniesienia opatrzony certyfikatem, z wartościami certyfikowanymi zgodnie z procedurą zapewniającą odniesienie do dokładnej realizacji jednostki miary SI, z przypisaną niepewnością odpowiadającą określonemu poziomowi ufności.

Hierarchia materiałów odniesienia wg pozycji metrologicznej:

Pierwotne RM — najwyższa jakość, właściwości określone metodami pierwotnymi, wytwarzane w Krajowych Instytutach Metrologicznych, spójne z SI
Drugorzędowe RM — wytwarzane przez akredytowane laboratoria wzorcujące, spójność pomiarowa odniesiona do pierwotnych RM
RM i CRM są stosowane do kalibracji przyrządów pomiarowych i zapewnienia spójności pomiarowej wyników

Procesy laboratoryjne

Pobieranie próbek w laboratorium akredytowanym

Laboratorium powinno mieć plan i procedurę pobierania próbek, które są następnie badane. Pobieranie próbek to procedura pobrania reprezentatywnej części substancji lub materiału do badań. Wszystkie zmiany wynikające z żądań klienta powinny być szczegółowo zapisane i podawane we wszystkich dokumentach zawierających wyniki.

Procedura dotycząca pobierania próbek powinna opisywać:

Czynniki które mają być kontrolowane, aby zapewnić ważność wykonywanych badań
Wybór próbek lub miejsc pobierania próbek
Plan pobierania próbek
Przygotowanie i postępowanie z próbkami w celu przygotowania do dalszych badań lub wzorcowań
Zapisy z pobierania próbek stanowiące część badań

Sterowanie jakością

Zapewnienie jakości wyników badania i wzorcowania ISO 17025

Laboratorium powinno mieć procedury sterowania jakością w celu monitorowania miarodajności podejmowanych badań i wzorcowań. Monitorowanie powinno być planowane i poddawane przeglądom.

Monitorowanie jakości może obejmować:

Korzystanie z certyfikowanych materiałów odniesienia (CRM)
Udział w programach porównań (PT/ILC)
Powtarzanie badań lub wzorcowań z wykorzystaniem tych samych lub innych metod
Powtórne badanie lub wzorcowanie przechowywanych obiektów
Korelację wyników dotyczących różnych właściwości obiektu

Raportowanie

Sprawozdania z badań i świadectwa wzorcowania wg ISO 17025

Wyniki każdego badania lub wzorcowania wykonanego przez laboratorium powinny być podane jasno i obiektywnie, zwykle w formie sprawozdania z badania lub świadectwa wzorcowania.

Sprawozdanie z badań lub świadectwo wzorcowania powinno zawierać: